Trabzon'da ilk camiler hangi kiliselerden dönüştürüldü?

Trabzon'un 1461 yılında Osmanlı Devleti tarafından fethedilmesinin ardından şehirdeki bazı önemli kiliseler camiye dönüştürülerek yeni Osmanlı şehir düzeninin merkezleri haline getirildi. Bu uygulama yalnızca ibadet ihtiyacını karşılamak için değil, aynı zamanda fethedilen şehrin Osmanlı kimliği kazanması amacıyla da gerçekleştirildi.

Araştırmaya göre fetih sonrasında camiye çevrilen en önemli yapı, Ortahisar'da bulunan Chrysocephalos Kilisesi olmuştur. Fatih Sultan Mehmed'in Trabzon'da ilk cuma namazını burada kıldığı belirtilmektedir. Yapı daha sonra Câmi-i Atîk adını almış, günümüzde ise Fatih Camii olarak varlığını sürdürmüştür. Bu nedenle Trabzon'un ilk ve en önemli Osmanlı camisi kabul edilmektedir.

Şehrin İslamlaşma sürecinde öne çıkan bir diğer dönüşüm ise Aziz Eugenios (St. Eugenios) Kilisesi'nin camiye çevrilmesidir. 16. yüzyıl kayıtlarında buranın bulunduğu bölgede Câmi-i Cedîd Mahallesi ortaya çıkmıştır. Bu durum, eski kilisenin artık bir Müslüman mahalle merkezine dönüştüğünü göstermektedir.

Araştırmada ayrıca Aya Sofya Kilisesi'nin de ilerleyen dönemde camiye dönüştürüldüğü belirtilmektedir. Özellikle 1572 yılından sonra Aya Sofya çevresindeki nüfus yapısında değişiklikler yaşanmış ve bölge giderek Müslüman yerleşim alanı hâline gelmiştir.

Böylece Trabzon'un Osmanlı dönemindeki ilk büyük camileri arasında:

Fatih Camii (eski Chrysocephalos Kilisesi)

Câmi-i Cedîd (eski Aziz Eugenios Kilisesi)

Aya Sofya Camii (eski Aya Sofya Kilisesi)

öne çıkmıştır. Bu yapılar yalnızca ibadet mekânları değil, aynı zamanda çevrelerinde yeni mahallelerin oluştuğu şehir merkezleri haline gelmiştir. Nitekim Trabzon'daki ilk Müslüman mahallelerinin büyük bölümü bu camilerin etrafında şekillenmiştir.