Trabzon’da mahalle yapısı ve sosyal örgütlenme (Osmanlı dönemi)

Osmanlı döneminde Trabzon’da mahalle, yalnızca mekânsal bir yerleşim birimi değil, aynı zamanda sosyal düzenin temel örgütlenme biçimiydi. Mahalleler çoğu zaman dinî ve etnik aidiyetlere göre şekillenmiş; cami, kilise ya da mescit çevresinde gelişen bu yapılar, gündelik hayatın ritmini belirlemiştir. Her mahallenin kendi iç dayanışma mekanizmaları bulunurken, imam, papaz ya da yerel ileri gelenler sosyal düzenin sürdürülmesinde önemli rol oynamıştır. Vergi toplama, güvenlik ve kamu düzeni gibi konular da büyük ölçüde mahalle ölçeğinde organize edilmiştir. Bu yapı, Trabzon’un çok katmanlı toplumsal yapısını hem koruyan hem de yöneten bir sistem olarak, şehir yaşamının en belirleyici unsurlarından biri olmuştur.