Trabzon vilayetinde misyoner faaliyetlerinin toplumsal etkileri (19. yüzyıl)

19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun Doğu Karadeniz bölgesi, özellikle Amerikan ve Avrupa kökenli misyoner örgütlerinin faaliyet alanlarından biri hâline geldi. Trabzon vilayetinde açılan okullar, matbaalar ve sağlık kurumları, yalnızca dinî bir yayılma amacı taşımakla kalmayıp aynı zamanda modern eğitim ve basım tekniklerinin bölgeye taşınmasına aracılık etti. Bu kurumlar, özellikle Ermeni ve Rum toplulukları arasında etkili olurken, yerel toplumda yeni bir entelektüel ve kültürel hareketlilik oluşturdu. Bununla birlikte misyoner faaliyetleri, Osmanlı yönetimi tarafından zaman zaman siyasi ve toplumsal dengeyi bozabilecek unsurlar olarak değerlendirilmiş ve yakından izlenmiştir. Bu süreç, Trabzon’un çok kültürlü yapısında hem etkileşim hem de gerilim üreten bir dönem olarak öne çıkar.

Kaynak: Ussama Makdisi; Jeremy Salt; American Board misyoner kayıtları ve Osmanlı taşra çalışmaları