Ksenophon Trabzon'u nasıl anlatıyordu?

Trabzon hakkında elimizdeki en eski ayrıntılı bilgilerden biri, MÖ 401 yılında Karadeniz kıyılarına ulaşan Yunan komutan ve tarihçi Ksenophon'un Anabasis adlı eserinde yer almaktadır. Ksenophon, Pers seferinden dönen Onbinler Ordusu'nun Trabzon'a gelişini ayrıntılı biçimde anlatmıştır. Bu nedenle Trabzon'un bilinen ilk tasvirlerinden biri ona aittir.

Ksenophon, Trabzon'u "Trapezous" adıyla anmakta ve kenti Sinop'a bağlı bir Hellen şehri olarak tanımlamaktadır. Ancak aynı zamanda şehrin çevresinde Kolkhis halkının yaşadığını da belirtir. Bu durum, Trabzon'un antik dönemde farklı kültürlerin buluştuğu bir sınır ve ticaret kenti olduğunu göstermektedir.

Anlatıya göre Onbinler Ordusu zorlu dağları aşıp Karadeniz'i gördükten sonra Trabzon'a ulaşmış ve burada yaklaşık otuz gün konaklamıştır. Trabzonlular, askerlere dostça yaklaşmış; sığır, arpa unu ve şarap ikram etmişlerdir. Kent çevresinde pazarlar kurulmuş ve ticaret yapılmıştır. Bu ayrıntılar, Trabzon'un MÖ 5. yüzyılda bile canlı bir ticaret merkezi olduğunu göstermektedir.

Ksenophon'un aktardıklarına göre Trabzon'un bir limanı bulunuyordu ve Karadeniz'de seyreden gemiler bu limanı kullanıyordu. Hatta Onbinler, bazı gemileri limana çekerek kontrol altına almıştı. Bu bilgi, Trabzon'un liman kentliği kimliğinin en az 2400 yıl öncesine kadar uzandığını göstermesi bakımından son derece önemlidir.

Ksenophon ayrıca Trabzon'da kurban törenleri düzenlendiğini, atletizm ve at yarışları yapıldığını da anlatır. Araştırmacılar, bu etkinliklerin büyük olasılıkla bugünkü Bahçecik ve çevresindeki düzlüklerde gerçekleşmiş olabileceğini ileri sürmektedir. Bu da antik Trabzon'un yalnızca bir ticaret merkezi değil, aynı zamanda sosyal ve kültürel hayatın da canlı olduğu bir şehir olduğunu göstermektedir.

Kısacası Ksenophon'un gözünde Trabzon; limanı bulunan, ticaret yapılan, farklı halkların bir arada yaşadığı ve Karadeniz'in doğusunda stratejik öneme sahip canlı bir kentti. Onun anlattığı Trapezous, bugünkü Trabzon'un bilinen en eski portrelerinden biridir.