Trabzon'da mahalle sınırları nasıl belirleniyordu?

Osmanlı döneminde Trabzon'da mahalle sınırları bugünkü gibi haritalar üzerinde kesin çizgilerle belirlenmiyordu. Mahalleler daha çok insanların günlük yaşam alanları, komşuluk ilişkileri ve ortak kullandıkları yapılar etrafında şekilleniyordu.

Bir mahallenin merkezi genellikle cami, mescit veya bazen bir çeşme etrafında oluşurdu. Mahalle sınırları ise doğal ve yapay unsurlarla tarif edilirdi. Dereler, yamaçlar, yollar, surlar, mezarlıklar, bahçeler ve önemli yapılar mahalleleri birbirinden ayıran unsurlar arasında yer alıyordu.

Örneğin eski Trabzon'da bir mahallenin sınırı tarif edilirken bugünkü gibi "şu koordinattan başlar" denmezdi. Bunun yerine:

Falanca mescitten başlayıp dereye kadar uzanan alan

veya

Şu yolun üst tarafındaki evler

gibi ifadeler kullanılırdı.

Mahallelerin nüfusu arttıkça bazı mahalleler bölünebiliyor veya yeni mahalleler ortaya çıkabiliyordu. Özellikle 19. yüzyılın sonlarından itibaren şehir büyüdükçe eski mahalle sınırları değişmeye başladı. Cumhuriyet döneminde belediyeciliğin gelişmesiyle birlikte mahalleler resmi idari birimlere dönüştü ve sınırlar daha net şekilde tanımlanmaya başlandı.

Trabzon'un sur içindeki eski yerleşim bölgelerinde mahalle sınırlarının oluşumunda topografya da önemli rol oynuyordu. Dik yamaçlar, vadiler ve doğal geçişler bazı mahallelerin birbirinden ayrılmasını kolaylaştırıyordu. Bu nedenle bugün haritada yan yana görünen bazı bölgeler geçmişte farklı mahalleler olarak kabul ediliyordu.

Kısacası eski Trabzon'da mahalle sınırları cetvelle çizilmiş idari hatlardan çok, insanların günlük hayatında doğal olarak oluşmuş sosyal ve coğrafi sınırlardan meydana geliyordu. Mahalleyi belirleyen şey çoğu zaman bir harita değil, o bölgede yaşayan insanların ortak aidiyet duygusuydu.