Trabzon neden güneye doğru genişlemekte zorlanıyor?

Trabzon'un şehirleşme süreci incelendiğinde, kentin doğu-batı yönünde büyüdüğü; buna karşılık güneye doğru genişlemesinin çeşitli coğrafi engeller nedeniyle sınırlı kaldığı görülmektedir. Bu durumun temel nedeni, Trabzon'un fiziki coğrafyasıdır. Şehrin hemen güneyinde yükselti hızla artmakta ve engebeli arazi yapısı yerleşmeyi zorlaştırmaktadır.

Trabzon, kıyı gerisinde yükselen plato ve dağlık alanlarla çevrilidir. Özellikle Kalkanlı Dağları ile Değirmendere ve diğer akarsuların oluşturduğu derin vadiler, şehrin güneye doğru kesintisiz biçimde büyümesini engellemiştir. Bu nedenle yerleşmeler daha çok kıyı ovası, vadi tabanları ve hafif eğimli yamaçlarda yoğunlaşmıştır.

Nüfus, tarih boyunca Karadeniz kıyısı boyunca doğu-batı ekseninde gelişmiştir. Bunun en önemli sebeplerinden biri de kıyı gerisindeki yükseltinin kısa mesafede hızla artmasıdır. İç kesimlere gidildikçe topografya sertleşmekte, yerleşmenin sürekliliği bozulmakta ve nüfus seyrekleşmektedir.

Trabzon'un şehir formunu belirleyen bir diğer unsur ise denizel taraçalardır. Şehir bu doğal basamaklar üzerinde kurulmuş ve ulaşım ağları da büyük ölçüde doğu-batı yönünde gelişmiştir. Maraş Caddesi ve Kunduracılar Caddesi gibi tarihî akslar, bu coğrafi yönelimin günümüzdeki izleri arasında yer almaktadır.

Şehrin güneye doğru genişlemesini zorlaştıran bir başka etken de maliyetlerdir. Eğimli arazilerde yol, altyapı ve konut üretimi düz alanlara göre daha pahalıdır. Bu nedenle yeni yerleşim alanları oluşturulurken hem mühendislik maliyetleri artmakta hem de arsa üretimi sınırlanmaktadır. Son yıllarda imar alanlarının azalması ve arsa fiyatlarının yükselmesi de bu baskıyı artırmıştır.

Buna rağmen şehir tamamen güneye kapalı değildir. Özellikle Çukurçayır ve çevresindeki yüksek kesimler, son yıllarda toplu konut projeleriyle büyüme göstermiştir. Nitekim Çukurçayır, 2021 verilerine göre Trabzon'un en kalabalık mahallelerinden biri hâline gelmiştir. Ancak bu genişleme bile topografyanın izin verdiği alanlarla sınırlı kalmaktadır.