Trabzon'da ilk muhalefet partisi nasıl kuruldu?

Cumhuriyet'in ilanından sonra Türkiye'de tek parti yönetimi hâkimdi. Ancak Kurtuluş Savaşı'nın önde gelen komutanlarından Kazım Karabekir, Ali Fuat Cebesoy ve arkadaşları, hükümet politikalarına yönelik eleştirilerini daha güçlü ifade edebilmek için 17 Kasım 1924'te Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası'nı kurdular. Bu yeni parti, Cumhuriyet tarihinin ilk örgütlü muhalefet partisi oldu. Trabzon ise partinin en hızlı destek bulduğu şehirlerden biri hâline geldi.

Şehirdeki ilginin temelinde eski Müdafaa-i Hukuk kadroları bulunuyordu. Milli Mücadele yıllarında etkin rol oynayan birçok Trabzonlu, Halk Fırkası'nın izlediği siyasetten memnun değildi. Trabzon milletvekilleri Muhtar Bey ve Rahmi Bey'in Halk Fırkası'ndan ayrılarak yeni partiye katılması şehirde büyük yankı uyandırdı. İlçelerden ve köylerden destek telgrafları gönderildi, yeni partinin kurulması heyecanla karşılandı.

Trabzon teşkilatının merkezi olarak Uzun Sokak'taki eski İsviçre Konsolosluğu binası seçildi. Kısa sürede oluşturulan yönetim kurulunda dönemin tanınmış avukatları, tüccarları ve aydınları yer aldı. Açılış hazırlıkları günlerce şehir gündemini meşgul etti ve yerel gazeteler gelişmeleri yakından takip etti.

23 Ocak 1925'te yapılan resmi açılış, Trabzon'un siyasi tarihindeki en kalabalık toplantılardan birine dönüştü. Salondaki yüzlerce sandalye kısa sürede dolarken, çok sayıda kişi bina dışında kaldı. Uzun Sokak ve çevresi kalabalıklaştı, konuşmalar büyük ilgi gördü. O dönemin gazeteleri, şehirde uzun zamandır görülmeyen bir siyasi heyecanın yaşandığını yazıyordu.

Merkez teşkilatının ardından Of, Sürmene, Araklı, Maçka ve Vakfıkebir'de de şubeler açılmaya başladı. Ancak bu siyasi hareket uzun ömürlü olmadı. Şeyh Said İsyanı'nın ardından çıkarılan Takrir-i Sükûn Kanunu ile Terakkiperver Cumhuriyet Fırkası 1925 yılında kapatıldı. Böylece Trabzon'da büyük umutlarla başlayan ilk muhalefet partisi tecrübesi yalnızca birkaç ay sürebildi.

Bu olay, Trabzon'un Cumhuriyet'in ilk yıllarında yalnızca bir Karadeniz şehri değil, aynı zamanda ülke siyasetini yakından takip eden ve siyasi gelişmelere güçlü tepki veren önemli merkezlerden biri olduğunu göstermektedir.